Kalk, zure grond en mos

Kalk en mos – voorwoord

‘Kalk strooien’ en ‘mos in het gazon’ lijken onlosmakelijk met elkaar verbonden. Wanneer wij mos-problemen constateren, merken we vaak dat, zodra we over bemesting praten, men zich haast met: “…ja maar, ik heb al wél kalk gestrooid…!”. En dat is natuurlijk mooi, maar waarom eigenlijk?

Een goede bemesting van uw tuin is één van de belangrijkste onderdelen van het onderhoud. Bij het bemesten hoort ook het strooien van kalk, het is een onmisbare bouwsteen voor de plant. In dit artikel proberen we uit te leggen wat er in de zakken zit, hoe het werkt en proberen we de meest-gemaakte vergissingen te ontdekken.

 

Waarom is kalk belangrijk

Kort samengevat kunnen we zeggen dat kalk belangrijk is voor de structuur van de bodem en de algehele gezondheid van de plant. Voor de geïnteresseerden gaan we verder in dit artikel er (veel) dieper naar kijken, maar voor nu volstaat het.

Structuur in de grond is belangrijk. Als we in het groen praten over structuur bedoelen we eigenlijk de manier waarop de grond ‘uit elkaar valt’. En daarvoor zijn een aantal hele belangrijke onderdelen nodig, waaronder zuurstof, lucht. Die zuurstof is nodig voor de bacteriën in de bodem die organische stoffen kunnen omzetten naar humus, wat resulteert in opneembare elementen voor de planten. Om aan al deze onderdelen te voldoen, moet de pH-waarde, de zuurgraad, van de bodem ergens tussen de 4,5 – 7 zijn, waarbij 4,5 al erg zure grond is. Een gazon doet het goed bij een pH-waarde tussen 5,5 en 6,5.

Er zijn verschillende kalksoorten geschikt voor ons groen. De scheikundige verschillen bekijken we straks, nu gaat het over de fabrikanten.
Soms treft u harde kalk, zoals Dologran, soms juist zachte, bijvoorbeeld DCM Zeewierkalk. Een harde kalk kan het beste in het najaar toegepast worden, een zachte kalk mag in het voorjaar gestrooid worden.
Maar het grootste verschil is de NW, Neutraliserende Waarde. De fabrikant heeft dat alvast voor het gemak op de zak gezet. Hoe hoger de NW, des te lager is de benodigde hoeveelheid kalk voor hetzelfde effect op de pH. Om de pH van de bodem met 0.1 punt te verhogen zou er, met een NW-waarde van 50, 2 kg

De NW-waarde vertelt hoeveel gram calciumoxide (CaO) per 100 gram van het product aanwezig is. Een NW van 50 betekent dus dat er 50 gram CaO per 100 gram van het product. Per 100m2 is er, volgens DCM, ongeveer 3,0-6,0kg Neutraliserende Waarde nodig om de pH op niveau te houden. Dat betekent dus dat, wanneer de fabrikant een NW van 50 aangeeft, er bijvoorbeeld 5,0*(100/NW50)=10,0kg per 100m2 gestrooid moet worden.

 

Kalk en zure grond

De bodem kan verzuren door veel verschillende oorzaken. Zure regen bijvoorbeeld, wat ontstaat als zwaveldioxide (SO2), stikstofoxiden (NOx), ammoniak (NH3) en vluchtige organische stoffen oplossen in de regenwolken. Maar ook door het gebruik van sommige meststoffen, waarvan delen reageren met stoffen in de bodem. En, misschien nog wel het belangrijkste, het verschil tussen de beschikbare en gewenste bodemvoorraad. Onze bodem kan namelijk reserves opslaan, voor later gebruik. Niet alle bodemsoorten kunnen evenveel reserves opslaan, waardoor het dus belangrijk is om de voorraden aan te vullen door het strooien van kalkproducten.
In een zure bodem is onder andere fosfaat minder vrij toegankelijk voor de plant terwijl een aantal zware metalen en andere elementen – bijvoorbeeld aluminium, mangaan, nikkel – meer toegankelijk worden. Dat kan leiden tot vergiftiging van de plant.

Wat is kalk precies

Kalk komen we overal tegen. De belangrijkste toepassing is als bouwmateriaal, als grondstof voor cement (een ander artikel over het effect van zuur en kalk: Het effect van schoonmaak-azijn op sierbestrating). Ook de ‘ketelsteen’ of witte aanslag in uw waterkoker is een kalksoort. Of stoepkrijt, wat net als gipsplaten in uw woning voor een groot deel uit kalksoorten bestaat.

Structuurformule van het carbonaatanion

Structuurformule van het carbonaatanion

Inderdaad, –soorten. Er komt dan toch een beetje scheikunde bij kijken, om te zien wat de verschillen zijn. Gips is een mineraal dat grotendeels uit calciumsulfaat (CaSO4) bestaat. De ‘kalk’, zoals het in de zakken is verpakt, bestaat uit calciumcarbonaten (CaCO3) en magnesiumcarbonaten (MgCO3). Dat zijn koolzure zouten met Calcium (Ca) en Magnesium (Mg). Laat u niet op het verkeerde been zetten: de term ‘koolzuur’ komt van de verbinding tussen koolstof en zuurstof.

De verschillen zijn belangrijk: calciumsulfaat is een zuur en calciumcarbonaat is een base. Een base verhoogt de pH, zuren verlagen de pH. Een calciumcarbonaat reageert in de bodem namelijk met het bodemzuur, H+, waterstofkationen. Na deze reactie blijft er in de grond het element calcium over, en nog een aantal andere stoffen als resultaat van de overgebleven koolstof (C) en zuurstof (O2). Het is dus een misverstand is dat calcium de pH verhoogt. Alleen basisch werkende stoffen zoals carbonaten, die eventueel aan calcium of magnesium gebonden kunnen zijn, verhogen de pH-waarde van de bodem.

 

 

Kalk en de structuur van de bodem

Vaak wordt er ook een hoeveelheid kalk gestrooid ‘om de structuur te verbeteren’. En als we willen weten hoe dát zit, dan moeten we eigenlijk ook weer even in de scheikunde-boeken.
Want de, in onze bodem aanwezige, magnesium kan relatief veel vocht vasthouden. Calcium doet dat niet. Op zwaardere grond kan een goed calciumgehalte de structuur dus positief beïnvloeden.

Ook met een hoog natrium-gehalte in de bodem geeft een calcium-gift uitkomst, omdat de calcium dan het natrium ‘verdringt’. We kijken dan eigenlijk meer naar het kleihumuscomplex, de CEC. Hoe hoger het aandeel calcium aan de CEC, hoe kruimeliger de grond. Over het algemeen wordt de structuur van de bodem meer beïnvloed door grondgebonden mineralen zoals magnesium, natrium, barium én calcium. We kijken dan eigenlijk naar de algehele bodemgesteldheid, waarbij het gekrioel van bodemfauna en flora belangrijker is. Daarbij is dus ook humus een belangrijk onderdeel, daarover hebben we dit artikel gepubliceerd: [artikel over bodem en bemesting]

Verhouding mineralen aan CEC bepaalt structuur

Het kleihumuscomplex, CEC genoemd, is het voorraadvat van de bodem. Hoe hoger het CEC hoe hoger de nalevercapaciteit is van onder ander kali en magnesium in het groeiseizoen. Het bijzondere is dat naast de bemestende waarde de CEC ook grote invloed heeft op de structuur van klei-/zavel- en lössgronden. Deze structuur wordt bepaald door de verdeling van calcium, magnesium, kalium en natrium op het CEC. Calcium is het gunstigst voor de structuur; het geeft een goede, rulle structuur aan de grond. Magnesium kan relatief veel vocht vasthouden. Te veel kalium kan een negatieve invloed hebben op de structuur, maar kalium is wel nodig voor de gewasgroei. Natrium verslechtert de structuur ook in kleine hoeveelheden meteen.

-bron: Akkermagazine | nr.6, juni 2013 | WUR.nl

 

Welke kalk is het beste

In principe is een onderhoudsgift van een ‘gewone groen-kalk’ prima geschikt voor de tuin. Deze zakken bevatten calciumcarbonaten en een kleine(re) hoeveelheid magnesiumcarbonaten, die aangeduid zijn met een percentage magnesiumoxide (MgO). De magnesiumcarbonaten reageren sneller in de bodem, waarbij er dus snel magnesium vrij komt. De calciumcarbonaten werken wat langzamer.

Een gewone groen-kalk werkt per definitie neutraliserend. Wanneer u wel calcium wilt toevoegen aan de bodem, maar de pH-waarde niet wilt verhogen, kan het raadzaam zijn om gips te verwerken, calciumsulfaat (CaSO4). Het is verstandig om dan eerst en met enige regelmaat een bodem- of grondmonster te steken om de bodemgesteldheid te analyseren.

Kalk en mos – de samenvatting

Als we nu zullen samenvatten wat we hebben geleerd, kunnen we duidelijk stellen dat het tegengaan van mos in het gazon wellicht een van de hardnekkigste vergissingen is in de tuin. Mos is niet per definitie het gevolg van een gebrek aan kalk. Mos verdwijnt dus ook niet na het strooien van kalk, sterker nog, met enkel het strooien van kalk zou u het mos-probleem wel eens groter kunnen maken!

Strooi dus nooit alleen kalk, maar laat het altijd onderdeel zijn van een gevarieerd bemestingsplan. Het is eenvoudiger om naderhand een reparatie-hoeveelheid kalk te strooien dan om het overschot aan calcium weg te werken.

Een ander hulpmiddel: zet eens een schep in de grond. Vind u veel organische stof? Dan mag u uw kalkgift iets ruimer aanhouden. Vind u helemaal geen, of heel weinig, organische stof? Strooi dan beslist niet teveel kalk! Nogmaals, een overschot aan calcium in de bodem is heel erg lastig te herstellen, en de plant gaat het er beslist niet beter van doen.

 

Bodemanalyse

Eerlijkheidshalve moeten we bekennen dat óók wij deze kennis niet per definitie paraat hadden. We hebben daarom gebruik gemaakt van een aantal bronnen, zoals de website van Eurolab. Bij Eurolab is het mogelijk een grondmonster te laten onderzoeken, waarna er een gedegen analyse volgt van de aanwezige elementen, mineralen en overige stoffen. Aan de hand van het analyserapport kunnen wij bepalen welke bemestingsstappen gewenst zijn voor uw tuin.
Ook hebben we regelmatig contact met Florisan B.V., onze leverancier van meststoffen. Door kennis te bundelen weten we samen meer!

Neem gerust contact met ons op voor de mogelijkheden.

Mark Moes
Mark Moes is de, soms wat eigenwijze eigenaar van Mark Moes Hoveniers. Sinds de start in 2011 probeert Mark van elke opdracht iets bijzonders te maken. Soms heeft het wat voeten in de aarde, soms moeten opdracht-gever en -nemer een gokje durven nemen. Of het allemaal goed uitpakt? Kijkt u zelf maar eens op onze projecten-pagina!
Recommended Posts